Ósamhverf Endurskoðun / Asymmetrical Review - Steingrímur Eyfjörð
30. maí – 16. ágúst 2026
Það er til brandari meðal heimspekinga, eða kannski er það ekki brandari, sem hljóðar svo: við eigum orð yfir grænt. En orðið er ekki liturinn. Liturinn er til og er einhversstaðar á milli augans og heilans, þar sem við komum okkur saman um að kalla upplifun. Orðið er bara samkomulag um að orðið grænn, sé grænn.
Wittgenstein helgaði síðari hluta ferils síns þessu vandamáli: hvaða hugtök tungumálið nær yfir og hvernig mörk málsins marka heim hvers og eins. Hann kemur fram í sýningunni sem spurningarmerki (Wittgenstein?) þar sem greinarmerki vinnur raunverulegt heimspekilegt starf sem fyrirspurn. Gildir ramminn enn? Steingrímur Eyfjörð hefur varpað þessari spurningu fram í gegnum allan sinn feril.
Tveir þátttakendur fá lituð gleraugu. Í gegnum þau horfa þau á sama hlutinn og eru svo beðin um að koma sér saman um hvaða lit þau sjá, og búa til orð fyrir hann saman. Orðið sem samkomulagið nær yfir er sameiginlegt, en upplifunin á bakvið orðið er það ekki. Það sem verkið afhjúpar er að við sjáum ekki sama litinn til að byrja með, og að tungumálið smættar upplifun litarins í sameiginlegt hugtak sem virðir einstaklingsbundna skynjun að vettugi. Þetta er dæmigert fyrir listferil Steingríms: hann er ekki að segja þér eitthvað, heldur er hann að fá þig til að gera eitthvað, og þú situr eftir með það sem gjörðin afhjúpar.
George Brecht skildi áhorfandi sem fylgdi fyrirmælaverki hefur þegar skapað listaverk; að höfundarréttur er ekki eign heldur flutningur. Marcel Duchamp hélt því fram að skapandi gjörðir skiptast á milli þess sem gerir og þess sem tekur á móti. Steingrímur þekkir báðar þessar hliðar, að hlutir eru túlkaðir á mismunandi vegu eftir hlutverki.
J.L. Austin, heimspekingurinn sem gaf okkur hugtakið um gjörningsyrðing, á sér jafn vel stað hér. Hugmynd hans var að setningar lýsa ekki, en eru frekar gjörðir og atburðir í sjálfu sér: Ég lofa. Ég lýsi yfir. Þær eru aðgerðir sem orð. Sum verk Steingríms gefa fyrirmæli, sum mjög flókin ef þeim er fylgt bókstaflega. En leiðbeiningarnar hafa þegar gert eitthvað: þær hafa sett þig stöðu sem þú þarft að taka afstöðu. Muntu? Muntu ekki? Af hverju ekki? Hvort sem þú gerir eða gerir ekki er jafn merkingarbært.
Er hægt að vekja listaverk upp frá dauðum? Spurningin hangir í loftinu án kaldhæðni. Ef enginn fylgir tilmælum verkanna, er verkið þá til? Og ef einhver gerir það, hvað er þá raunverulega að birtast: verkið eða manneskjan sem stígur inn í það?
Það þýðir í raun að við erum ekki hér sem áhorfandi, eða ekki eingöngu. Þessi verk tala beint til okkar (gerðu þetta, stattu hér, horfðu aftur, svaraðu) og það sem þau biðja um er virk þátttaka. Það sem vekur forvitni er bilið milli verksins og framkvæmdar þess, milli leiðbeininganna og gjörðarinnar, milli þess sem tungumálið lofar og þess sem það getur í raun staðið við.
Steingrímur Eyfjörð (f. 1954) hefur verið virkur myndlistarmaður frá áttunda áratug síðustu aldar og í verkum sínum hefur hann unnið með fjölbreytta miðla, margvíslegt efnisval og ólík viðfangsefni. Steingrímur hefur haldið fjölmargar einkasýningar síðan 1977, ásamt því að vera valinn til þess að taka þátt í fjölda samsýninga bæði hér á landi og erlendis. Þar má meðal annars nefna viðamikla sýningu á verkum hans í Listasafni Íslands árið 2006. Steingrímur var fulltrúi Íslands á Feneyjartvíæringnum árið 2007 með verkið Lóan er komin sem samanstendur af 13 sjálfstæðum verkum. Árið 2017 var hann sæmdur titlinum bæjarlistamaður Hafnarfjarðar. Steingrímur hlaut Menningarverðlaun DV fyrir myndlist árið 2002 og var tilnefndur til Carnegie Art Award árin 2004 og 2006.
Steingrímur lauk námi við kennaradeild Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1971–1975 og einnig deild í mótun árið 1978 undir handleiðslu Magnúsar Pálssonar og Robert Filliou. Hann lærði við Edinborgarháskóla árið 1977 og nam grafík við Ateneum Suomen Kuvataideakatemian Koulu, Helsinki 1979–1980. Steingrímur stundaði framhaldsnám í nýmiðlum við Jan van Eyck Academie, Maastricht, Hollandi 1980–1983. Hann hefur starfað við kennslu og tekið þátt í félagsstarfi myndlistarmanna. Steingrímur býr og starfar í Reykjavík
Sýningarstjóri: Daría Sól Andrews.
Sýningin er styrkt af Myndlistarsjóði, Launasjóði listamanna, Myndstef og Safnasjóði.
//
There is a philosopher's joke, or maybe it isn't a joke, that goes: we have a word for green. But the word isn't the colour. The colour exists, or seems to, somewhere between the eye and the brain and whatever we agree to call experience. The word is just the agreement.
Wittgenstein spent his later career on precisely this problem: what language can reach and whether the limits of my language are the limits of my world. He appears here as a question mark (Wittgenstein?) the punctuation doing real philosophical work as a query. Does the framework still hold? Steingrímur Eyfjörð has been asking that question his whole career, about philosophy and about art.
Two participants are each given differently coloured glasses. Through them, they look at the same thing — and then must agree on what colour they are seeing, must invent a word for it together. The word they arrive at is shared. The experience behind it is not. What the piece quietly exposes is that we never had the same colour to begin with — and that language, rather than resolving that gap, simply papers over it. This is characteristic of how Steingrímur works: not by telling you something, but by getting you to do something, and then leaving you with what the doing reveals.
George Brecht understood that an instruction handed to a stranger is already an artwork, that authorship isn't a possession but a transfer. Marcel Duchamp argued that the creative act is split between the person who makes and the person who receives. Steingrímur recognizes both of these lineages, that things mean differently depending on where you're standing.
J.L. Austin, the philosopher who gave us the concept of the performative utterance, is equally fitting here. His insight was that some sentences don't describe, they constitute an act and event - I promise. I declare. They are actions in themselves as words. Some of Steingrímur’s works issue directives, some quite difficult if followed literally. But the instruction has already done something: it has placed you in a position of decision. Will you? Won't you? Why not? Either action is equally meaningful.
Er hægt að vekja listaverk upp frá dauðum? Can an artwork be resurrected from the dead? The question hangs without irony. If no one follows the score, carries out the instruction, stands on the platform, does the work exist?
That that means, practically, is that we are not here to look, or not only. These works address us directly (do this, stand here, look again, respond) and what they ask for is our decision. This is the point of intrigue - that gap between the work and its completion, between the instruction and the act, between what language promises and what it can actually hold. Is what you perform here who you are?
Steingrímur Eyfjörð (b. 1954) has been an active visual artist since the 1970s and, throughout his career, has worked across a wide range of media, materials and subject matter. Since 1977, Steingrímur has held numerous solo exhibitions and has also been selected to participate in many group exhibitions in Iceland and abroad. Among these was a major retrospective exhibition of his work at the National Gallery of Iceland in 2006. Steingrímur represented Iceland at the Venice Biennale in 2007 with the work Lóan er komin (“The Golden Plover Has Arrived”), consisting of thirteen independent works. In 2017, he was awarded the title of Artist of the Town of Hafnarfjörður. Steingrímur received the DV Cultural Award for Visual Art in 2002 and was nominated for the Carnegie Art Award in 2004 and 2006.
Steingrímur graduated from the teacher training department of the Icelandic College of Arts and Crafts between 1971 and 1975, and later completed studies in sculpture in 1978 under the guidance of Magnús Pálsson and Robert Filliou. He studied at University of Edinburgh in 1977 and pursued printmaking at Ateneum Suomen Kuvataideakatemian Koulu from 1979 to 1980. From 1980 to 1983, Steingrímur undertook postgraduate studies in new media at the Jan van Eyck Academie.
Curator: Daría Sól Andrews.
